Skip to main content

Nooit meer typen. De schrijfmachinecollectie van W.F. Hermans


Wat velen misschien niet weten is dat Willem Frederik Hermans (1921-1995) naast een begenadigd schrijver en onderzoeker, ook een obsessief verzamelaar van schrijfmachines was. Het kost zelfs helemaal niet zoveel moeite om deze te gaan bewonderen. Sinds september 2013 heeft zijn unieke collectie namelijk onderdak gevonden in een speciaal daartoe ontworpen “Hermans-kamer” in Limerick - een authentieke, Gentse boekhandel. Deze morgen werd er het fotoboek Nooit meer typen. De schrijfmachine-collectie van W.F. Hermans voorgesteld. Met prachtige foto’s van pronkstukken uit de collectie, glimmende en elegante exemplaren feilloos in beeld gebracht door Philippe Debeerst. En met verhelderende tekstbijdragen van Christophe Vekeman, Dirk van Weelden, Peter Terrin en Gert Brouns.

© De Limerick, Ingang W.F.Hermans collectie, www.limerick.be

© De Limerick, Panoramisch beeld Hermans kamer, www.limerick.be

© De Limerick, Panoramisch beeld Hermans kamer, www.limerick.be

© De Limerick, Ingang W.F.Hermans collectie, www.limerick.be


Hoe belandt zo’n verzameling in een boekhandel in Gent? “Er was een wedstrijd uitgeschreven door de Stichting Onterfd Goed en tot onze eigen verbazing hebben we die gewonnen,vertelt eigenaar van Limerick Gert Brouns. “In ons herbestemmingsplan kozen we ervoor om de collectie te laten zwerven van particulier naar particulier en van passie naar passie. En dat wist de jury unaniem te overtuigen.” Boekhandel Limerick biedt ieder individu of bedrijf namelijk de kans één van de circa honderdzestig meer of minder bruikbare typmachines van Willem Frederik Hermans te adopteren. De opbrengsten van de adoptanten zet de boekhandel in voor de restauratie van de collectie. “Bovendien verzamelen we de persoonlijke adoptiemotivaties op de website, waarmee de collectie van nieuwe betekenis wordt voorzien en het erfgoed als het ware voortleeft!”

© Philippe Debeerst, Blick, www.photoeil.be
© Philippe Debeerst, Blick, www.photoeil.be
© Philippe Debeerst, Picht, www.photoeil.be
© Philippe Debeerst, Picht, www.photoeil.be

Het oeuvre van Hermans is tot stand gekomen dankzij de schrijfmachine. “Zonder de uitvinding van de Oostenrijkse timmerman Peter Mitterhofer zouden wij, als we tenminste Hermans’ gelijk niet in twijfel wensen te trekken, geen meesterwerken als ‘Nooit meer slapen’, ‘Herinneringen van een engelbewaarder’, ‘Onder professoren’ of gelijk welke Hermansroman “van meer dan tweehonderd bladzijden” in de kast hebben staan,” zegt Vekeman. Hermans achtte de typmachine zo onmisbaar voor zijn werk doordat hij er zoveel sneller mee kon schrijven. Aan Ischa Meijer vertelde hij: “Ik denk te snel, of ik schrijf met de hand te langzaam. Met de schrijfmachine kan ik beter bijhouden wat ik schrijf.”[1] “Toch diende Hermans, die nooit terdege had leren typen, zich al tikkend door middel van slechts zijn wijsvingers te behelpen, weet Vekeman. “Daarnaast schreef hij aanvankelijk op een mechanische machine in plaats van een elektrische. Zo ongelooflijk snel lijkt met andere woorden het typen op een machine nu ook weer niet te zijn gegaan voor Hermans. Maar naast de snelheid had de typmachine ook andere voordelen, informeert Vekeman ons. “Zo was het typen aanmerkelijk minder vermoeiend en was het schrift “kunstmatig en altijd goed leesbaar”: de “schrijfmachine imiteert drukwerk en geen schrijfwerk”[2] wat in het geval van Herman seen nauwelijks te overschatten pluspunt betekende.[3]

© Philippe Debeerst, Junior, www.photoeil.be
© Philippe Debeerst, Oliver, www.photoeil.be
Van de circa honderdzestig schrijfmachines die Hermans in de loop van zijn leven vergaard heeft, zijn er alles welbeschouwd slechts vier die van aanzienlijk praktisch nut voor hem zijn geweest, namelijk een draagbare Underwood, een Erika, een robuuste Barlock (waarop Nooit meer slapen zou worden geschreven) en een rode IBM. Bij de aankoop van het boek krijgen we een grote print waarop deze vier exemplaren staan afgebeeld. Waarom verzamelde Hermans zoveel schrijfmachines? Uit angst zodat hij nooit zonder zou komen te zitten? Zeker, maar vooral ook uit liefde die hij zelf “romantische geestdrift”[4] noemde. Zijn vriend Freddy De Vree beschreef ooit hoe Hermans zijn met zijn “prachtmachines” - zoals hij ze zelf noemde - omging: “Hij nam plaats en ging als een chirurg de machine te lijf. Na een kwartier leek het alsof hij met de machine vergroeid was. Met zo’n intensiteit was hij bezig, dat we hem niet eens met muziek durfden te storen.”[5] Soms richtte hij zich rechtstreeks tot de machines, alsof ze niet alleen konden praten (“ik ook ‘ns meesterwerk schrijven!”), maar eveneens in staat zijn de door hen op het papier geknalde zinnen te begrijpen.[6] Het zijn stille, stoïcijnse voorwerpen die nooit de aandacht opeisen, maar waarop de vakman altijd kan rekenen. Ze zijn bezield, ze bezitten een persoonlijkheid. De relatie tussen vakman en instrument is er een van het bijzondere en wat mij betreft intieme soort.[7]

© Philippe Debeerst, Remington, www.photoeil.be
© Philippe Debeerst, Remington, www.photoeil.be
© Philippe Debeerst, Hammond, www.photoeil.be
© Philippe Debeerst, Hammond, www.photoeil.be
Naast de verduidelijkende teksten, zijn het vooral de loepzuivere, haarscherpe fotografische beelden die om onze aandacht schreeuwen. Een enthousiaste fotograaf bladert door het boek en toont enkele speciale exemplaren, zoals machines waarbij de auteur niet kon zien wat hij aan het typen was. Hij praat honderduit: “Ik heb de collectie in mijn studio gefotografeerd. Ik heb me geweldig geamuseerd in mijn zoektocht naar een perfecte belichting. Ik wilde alle details uitlichten. Hiervoor inspireerde ik me op de cinema van het interbellum, maar evenzeer op de filmproductie van net na de Tweede Wereldoorlog. Soms had ik twaalf belichtingslampen nodig.” Het resultaat mag er dan ook zijn. De schrijfmachines zijn bijzonder tactiel en bij momenten zelfs sensueel in beeld gebracht.

© Philippe Debeerst, Imperial, www.photoeil.be
© Philippe Debeerst, Aeg Mignon, www.photoeil.be
Dit fotoboek getuigt maar weer eens dat Limerick een boekhandel is die met cultuur omgaat zoals het hoort. Dankzij Limerick is de prachtige verzameling aan industrieel erfgoed van een van de grootste schrijvers van ons taalgebied niet versplinterd geraakt onder diverse meest biedende liefhebbers, maar juist als geheel bewaard. “Mijn vader was wellicht erg verheugd geweest als hij had geweten dat zijn collectie hier een onderkomen heeft gevonden. Hij droeg België een bijzonder warm hart toe,vertelt Ruprecht Hermans, zoon van de grote schrijver, terwijl hij hartelijk het eerste exemplaar in ontvangst neemt.


© Sofie Crabbé







[1] S. JACOBS, De liefste machine ooit uitgevonden.
[2] W.F. HERMANS, De schrijfmachine mijmert gekkepraat.
[3] C. VEKEMAN, Toetsen van romantische geestdrift, in: BROUNS G. (ed.), Nooit meer typen. De schrijfmachinecollectie van W.F. Hermans, Amsterdam, Luster/Podium, Amsterdam, 2015, p. 10-11.
[4] W.F. HERMANS, ‘Kan de tijd tekens geven?’, Het sadistische universum 2.
[5] F. DE VREE, De aardigste man ter wereld.
[6] C. VEKEMAN, Toetsen van romantische geestdrift, in: BROUNS G. (ed.), Nooit meer typen. De schrijfmachinecollectie van W.F. Hermans, Amsterdam, Luster/Podium, Amsterdam, 2015, p. 15.
[7] P. TERRIN, Underwood portable, in: BROUNS G. (ed.), Nooit meer typen. De schrijfmachinecollectie van W.F. Hermans, Amsterdam, Luster/Podium, Amsterdam, 2015, p. 31.

Comments

Popular posts from this blog

Panamarenko

35 YEARS PANAMARENKO & DEWEER GALLERY - A BRILLIANT STORY SINCE 1983 Als Panamarenko niet bestond, ze moesten hem uitvinden. De zelfverklaarde fantast behoeft geen introductie. Van het einde van de jaren ’60 tot zijn pensioen in 2005 bricoleerde hij een kinderlijke droomwereld - van zelfgebouwde duikboten, vliegende schotels en zeppelins tot auto’s en kipachtige vogels. Zijn verwondering was de perfecte voedingsbodem voor zijn poëtische creaties, steeds balancerend tussen techniek en esthetiek, en nu op weg naar de eeuwige jeugd! Deweer Gallery bezit een schatkamer aan Panamarenko’s, en dat is bezwaarlijk overdreven. Tussen het begin van de jaren ’80 en 2005 verzamelde de familie Deweer een indrukwekkende hoeveelheid topstukken als V1 Barada Jet (1991), IJsvogel (2003) en Donnariet (2003). Naast unieke objecten zijn er ook heel wat tekeningen, modellen, fotografische prints, multiples en grafiek van de kunstenaar. Deweer Gallery is de enige galerie in België die zoveel werk van Pana…

LABOUR

Komplot brengt hedendaagse kunst naar Constantin Meuniermuseum
Kapitalisme, vroeger en nu
In het Constantin Meuniermuseum vindt een primeur plaats: een tijdelijke groepstentoonstelling met hedendaagse kunst. Onder de titel ‘LABOUR’ selecteerde curator en directeur van het nomadische curatorencollectief Komplot Sonia Dermience tien kunstenaars die aan de hand van bestaand of nieuw werk onderzoeken wat het sociaalrealisme en arbeid vandaag betekent.

We besluiten ons bezoek te combineren met een passage langs BOZAR. In dit kunstencentrum loopt momenteel (onder andere) de verdienstelijke expo ‘Bernard van Orley’. Maar waar het in BOZAR over de koppen lopen is, is er in het Meuniermuseum geen kat te bespeuren. En dat is eigenaardig. Constantin Meunier (1831-1905) is een van België’s grootste schilders/beeldhouwers. Hij verwierf succes met zijn waardige en grootse visualisaties van arbeiders. Van mijnwerkers tot glasblazers - Meunier verleende ze de status van helden van de industriële revolut…

Yves Velter

Brief aan Yves Velter, geschreven naar aanleiding van de vernissage van de tentoonstelling Soul Contractions in de Paardenstallen in Kortrijk. 27.04.2019.

Beste Yves,
Relatief recent nodigde je me uit om een bezoek te brengen aan je atelier in de Romestraat in Oostende. We zijn geen intimi, ons contact bleef vooralsnog beperkt tot een beleefdheidsgroet op een vernissage. Je werk had ik wel al gezien. Zoals het monumentale tableau ‘Gaze of Hesitation’ dat dit najaar nog te zien was in de Mesdag Collectie in Den Haag. Dertien mensen in een zwart kostuum zijn er rond een reusachtige tafel iets aan het doen, wat nog het meest lijkt op vergaderen. Het tafelblad viel me meteen op. Je verbeeldt er immers een wateroppervlak dat me deed denken aan een diepe, onvoorspelbare oceaan. Het gesprek tussen de verschillende personages leek me afstandelijk. Dat meende ik af te leiden uit de strakke vormen, het grijsblauwe coloriet, maar misschien nog in de eerste plaats uit de gezichten. Daar waar ik oge…

delighted despondence

Buscábamos una diligencia a todo trance con mulas viciadas, dispuestas a rodar por los edificios, a romper los arreos y a matar al mayoral Darío de Regoyos
Loss and mourning, melancholy and dark beauty. These are the ingredients of La España Negra [Black Spain], a book that can be described as an alternative guide to wander through northern and central Spain, from the Cantabrian coast and the Basque Country to Madrid. This little jewel, published in 1898, is a child born out of a journey made in 1888 by two intimate friends, namely Belgian symbolist poet Émile Verhaeren and Spanish painter, and co-writer, Darío de Regoyos. It is a rare artistic dialogue between Spain and Flanders during the fin de siècle. Both having lost a parent - Verhaeren his father and Regoyos his mother - they started their travels as a way to mourn, to process their pain and create new memories and works that welled up from the depths of their soul.



Verhaeren and Regoyos searched for remote villages far from the b…

AMBERES - ROBERTO BOLAÑO - ANTWERP

Displaying a raw energy that he would later develop to establish himself as one of the most original writers of his generation, Roberto Bolaño’s early experimental novella Amberes (English: Antwerp) is a source of inspiration for a homonymous group exhibition at M HKA in Antwerp. Sofie Crabbé had a conversation with senior curator Nav Haq about the creativity, power and relevance of Bolaño’s writing and how it resonates in both contemporary and historical art.

Sofie Crabbé: Why did you choose Amberes as a source of inspiration for an exhibition?
Nav Haq: When I moved to Antwerp several years ago, a friend gave me a copy of this novella. I liked the fact that the prose’s actual relation to Antwerp remains elusive. The book is not about Antwerp. It would be really uninteresting to make a straight ‘Antwerp’ show. This exhibition is a way to do something more ambiguous. I am interested in the blurring between places in Amberes. Some places are like alter-egos for other places. Most of the s…

David Denil

Met het boek LET US NOT FALL ASLEEP WHILE WALKING toont David Denil zich naast een clever beeldenmaker, een erudiet verteller en een voortreffelijk onderzoeker en analyticus. In deze lijvige pil brengt hij op een uiterst eigenzinnige, compromisloze manier stukken uit de turbulente geschiedenis van Oekraïne in kaart, meer specifiek de burgerrevolutie op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev - Maidan. Op 21 november 2013 vond daar de eerste van een golf demonstraties plaats tegen de corruptie en de rechtsonzekerheid. Een deel van de bevolking wilde het lot van Oekraïne aan de Europese Unie verbinden in plaats van aan Rusland.
LET US NOT FALL ASLEEP WHILE WALKING - een adaptatie van de frase ‘don’t let me walk around asleep’ uit het gedicht Days are Passing, Nights are Passingvan Taras Shevchenko - is een dynamisch en doorwrocht boek. Denil belicht er verschillende facetten van het conflict via found footage en eigen geënsceneerde fotografische opnames zwevend tussen droom en realiteit en o…

Sébastien Reuzé

Sébastien Reuzé onderzoekt het wezen van fotografie in FOMU
Een omgeving waar je in opgaat
‘Licht dat papier treft.’ De essentie van fotografie laat zich lapidair  samenvatten. De Franse fotograaf Sébastien Reuzé onderzoekt het wezen van fotografie, zijn bouwstenen. Zo blijkt ook in de tentoonstelling ‘Hotel Solaire’ in het FOMU Antwerpen waar hij kleuren, vormen en materialen inzet als woorden en zinnen van een eigen imaginair ‘univers ailleurs’ dat - als een carnivore plant - mooi oogt, maar ook gevaarlijk kan zijn. “Mijn beelden laveren tussen verschillende lezingen; ze zijn zoals een koorddanser, zoekend naar een evenwicht.”

Al wandelend doorheen de expositie voel je meteen: hier is geen documentair fotograaf aan het werk. We kijken naar fragmenten van de werkelijkheid, turen in een soort spiegels, het resultaat van analoge opnames geprint op gemanipuleerd lichtgevoelig papier. Amper hebben we een stap in de expo gezet of daar ontvouwt de zon zich in haar volle omvang. Op verschillen…

Lina Bo Bardi

Brazilië's best bewaarde geheim
Lina Bo Bardi (1914-1992), Italiaans-Braziliaans multitalent, zou ‘Brazilië’s best bewaarde geheim’ zijn. Een halve eeuw was ze een centrale figuur binnen de cultuur van Brazilië. Haar bijdrage aan disciplines als architectuur en vormgeving is aanzienlijk. In het Design Museum van Gent kan je momenteel naar een klein fragment van haar oeuvre gaan kijken. Verschillende modernistische meubels staan er uitgestald, hoofdzakelijk ontworpen tussen 1948 en 1951 en geproduceerd in de Estúdio Palma, de praktijk die ze samen met de Italiaanse architect Giancarlo Palanti had opgericht. Lina Bo Bardi is echter zoveel meer. We doken in de diverse facetten van haar invloedrijke, complexe oeuvre en troffen er visie, innovatie en onverstoorde moed, wars van het narratief waarin ze opereerde, dat een mannelijke superioriteit dicteerde. ‘Ik ben een architect. Ik kan niet doorheen muren gaan. Ik ben geen heks. Het enige dat ik met muren kan doen is ze afbreken.’
Het is …

Les Monseigneurs

Gent - LUCA School of Arts 
Les Monseigneurs  Victor Verhelst - MA Grafisch Ontwerp Thomas Renwart - MA Textielontwerp
Fantasiewezens, poëtische zinnen en (on)herkbenbare, botanische vormen: wie in het atelier van het kunstenaarsduo Les Monseigneurs ronddwaalt, struint door een schier oneindig vat vol inspiratie. Het is de humus, de ‘grafische tuin’ die de twee zelfverklaarde ‘tuinmannen’ vertalen naar extravagant gekleurde ontwerpen voor (wand)tapijten. ‘Dit is slechts het begin van ons levensproject, notre jardin ne perira jamais.’ Les Monseigneurs bestaat uit grafisch ontwerper Victor Verhelst (1997) en textielontwerper Thomas Renwart (1995). Vanuit een gedeeld engagement sloegen ze in september 2018 de handen in elkaar: het begin van een continue kruisbestuiving die hen geen windeieren legde. De oogst van het eerste jaar bestaat uit diverse (wand)tapijten die dualismen zoals kunst versus design of klassiek versus eigentijds ondermijnen. Het zijn stuk voor stuk unieke stukken die functi…

Dirk Braeckman

Na vier intense jaren waarin hij o.a. ons land vertegenwoordigde op de Biënnale van Venetië en exposities had van Texas tot Tsjechië, stelt Dirk Braeckman met ‘Dear deer ,’ nog eens tentoon bij zijn galerie Zeno X. De Belgische meester van de fluwelen betovering blijft er zijn nuchtere zelve bij. De verhoogde zichtbaarheid stimuleert, maar hij houdt het kleinschalig.
Braeckman wordt vaak in een adem geassocieerd met analoge, tijdloze prints op barietpapier, een non-conventionele, experimentele aanpak en uitgesponnen gradaties van grijs naar zwart, of omgekeerd. ‘Dear deer ,’ laat ons zien dat de tussen Gent en Waarschoot laverende kunstenaar zoveel meer registers bespeelt. In deze expo ontwaren we bv. werk in kleur. Dit is weliswaar geen primeur en het aandeel van kleurtinten blijft beperkt tot vier prints, maar voor Braeckmans doen is dit ongewoon. Neem nu het beeld ‘Dear deer , I hope’. Een merkwaardig alchemistisch samenspel van coloriet zorgt er voor een atmosferische, zinderende e…